GLOBALLASHUV SHAROITIDA IJTIMOIY HIMOYA TERMINOLOGIYASINING TRANSFORMATSIYASI VA UNI MILLIY TERMIN SHAKLIDA TAKOMILLASHTIRISH MUAMMOLARI
pdf

Keywords

ijtimoiy himoya, terminologiya, globallashuv, transformatsiya, kalka, anglitsizm, milliy termin, unifikatsiya, tarjima, ekvivalentlik

How to Cite

GLOBALLASHUV SHAROITIDA IJTIMOIY HIMOYA TERMINOLOGIYASINING TRANSFORMATSIYASI VA UNI MILLIY TERMIN SHAKLIDA TAKOMILLASHTIRISH MUAMMOLARI. (2026). FANLARARO ILMIY TADQIQOTLAR, 6, 136-144. https://doi.org/10.68571/yp6c7t34

Abstract

Annotatsiya. Maqolada globallashuv sharoitida ingliz tilidan o‘zbek tiliga
kirib kelayotgan ijtimoiy himoya terminlarining qanday o‘zgarishga uchrashi va
ularni milliy termin shaklida takomillashtirish muammolari tahlil qilinadi. Tadqiqot
ijtimoiy himoya terminologiyasining sovet davri kalkalari, xalqaro tashkilotlar
hujjatlari orqali kirgan anglitsizmlar hamda milliy so‘z yasash vositalari asosida
shakllangan qatlamlarini qiyosiy o‘rganadi. Natijada terminlarning
transformatsiyasida kalkalash, transliteratsiya, semantik kengayish va torayish,
tavsifiy tarjima hamda funksional moslashtirish yetakchi ekani ko‘rsatiladi. Milliy
termin yaratishda aniqlik, tizimlilik, bir ma’nolilik, tilning ichki imkoniyatlariga
tayanish va me’yoriy hujjatlar bilan muvofiqlik mezonlari taklif etiladi.

Abstract. The article analyses how social protection terms entering Uzbek
from English change under globalization and examines the problems of improving
them as national terms. The study compares the layers of Uzbek social protection
terminology formed through Soviet-era calques, anglicisms introduced via
documents of international organizations, and national word-formation means. The
results show that calquing, transliteration, semantic broadening and narrowing,
descriptive translation and functional adaptation are the leading mechanisms of
transformation. Criteria for creating national terms are proposed: precision, systematicity, monosemy, reliance on the internal resources of the language and
consistency with normative documents.

Аннотация. В статье анализируется трансформация терминов
социальной защиты, проникающих из английского языка в узбекский в
условиях глобализации, и рассматриваются проблемы их совершенствования
в форме национальных терминов. Сопоставительно изучаются пласты
узбекской терминологии социальной защиты, сформированные кальками
советского периода, англицизмами из документов международных
организаций и национальными словообразовательными средствами.
Показано, что ведущими механизмами трансформации являются
калькирование, транслитерация, семантическое расширение и сужение,
описательный перевод и функциональная адаптация. Предложены критерии
создания национальных терминов: точность, системность, однозначность,
опора на внутренние ресурсы языка и соответствие нормативным документам.

pdf

References

1. Universal Declaration of Human Rights. Adopted by United Nations General

Assembly resolution 217 A (III) of 10 December 1948. URL:

https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights.

2. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. URL:

https://constitution.uz/oz/clause/index

3. Social Protection Floors Recommendation, 2012 (No. 202). – Geneva:

International Labour Organization, 2012.

4. Hojiyev A. Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. – Toshkent:

O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2002. – 164 b.

5. Madvaliyev A. O‘zbek terminologiyasi va leksikografiyasi masalalari. –

Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2017. – 384 b.

6. Cabré M.T. Terminology: Theory, Methods and Applications. – Amsterdam;

Philadelphia: John Benjamins, 1999. – 247 p.

7. Temmerman R. Towards New Ways of Terminology Description: The

Sociocognitive Approach. – Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins, 2000. – 258

p.

8. Nida E.A., Taber C.R. The Theory and Practice of Translation. – Leiden: E.J.

Brill, 1982. – 218 p.

9. Newmark P. A Textbook of Translation. – New York: Prentice Hall, 1988. –

292 p.

10. Wierzbicka A. Understanding Cultures through Their Key Words. – New

York: Oxford University Press, 1997. – 328 p.

11. Elmirzayeva M.D. Ijtimoiy himoya terminlarini tartibga solish masalasining

lingvistik asoslari // Xorazm Ma’mun akademiyasi axborotnomasi. – Urganch, 2024.

– № 5/4. – B. 124–129.

12. Elmirzayeva M.D. Ingliz va o‘zbek tillardagi ijtimoiy himoya terminlarining

struktur tahlili // So‘z san’ati xalqaro jurnali. – Toshkent, 2024. – № 7/2. – B. 43–

49.

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.