Abstract
Annotatsiya. Mazkur maqolada o‘smirlik davrida inklyuziv ta’lim muhitida
ijtimoiy tolerantlikning psixologik mohiyati, shakllanish mexanizmlari va
rivojlanishiga ta’sir etuvchi ijtimoiy-psixologik omillar nazariy jihatdan tahlil
qilingan. Tadqiqotning dolzarbligi inklyuziv ta’lim sharoitida barcha
o‘quvchilarning individual xususiyatlari, imkoniyatlari va ehtiyojlarini hurmat
qilish, ular o‘rtasida teng huquqli munosabatlarni shakllantirish zarurati bilan
belgilanadi. Tadqiqotning maqsadi o‘smirlik davrida ijtimoiy tolerantlikning
psixologik xususiyatlarini ochib berish hamda uning rivojlanishiga xizmat qiluvchi
omillarni aniqlashdan iborat. Tadqiqotda ilmiy adabiyotlarni nazariy tahlil qilish,
qiyosiy tahlil, umumlashtirish va tizimli yondashuv metodlaridan foydalanilgan.
Natijada empatiya, ijtimoiy qabul qilish, tengdoshlar bilan hamkorlik va psixologik xavfsizlik tolerantlikni shakllantiruvchi muhim mexanizmlar ekanligi asoslangan. Tadqiqot xulosalari inklyuziv ta’lim muhitida psixologik-pedagogik ishlarni takomillashtirish uchun amaliy ahamiyatga ega.
Аннотация. В статье теоретически анализируются психологическая
сущность социальной толерантности в условиях инклюзивного образования в подростковом возрасте, механизмы её формирования и социальнопсихологические факторы развития. Актуальность исследования обусловлена необходимостью уважения индивидуальных особенностей, возможностей и потребностей каждого обучающегося, а также формирования равноправных отношений в инклюзивной образовательной среде. Цель исследования заключается в раскрытии психологических особенностей социальной толерантности подростков и определении факторов, способствующих её развитию. В исследовании использованы методы теоретического анализа научной литературы, сравнительного анализа, обобщения и системного подхода. В результате установлено, что эмпатия, социальное принятие, сотрудничество со сверстниками и психологическая безопасность выступают важными механизмами формирования толерантности. Полученные теоретические выводы имеют практическое значение для совершенствования психолого-педагогической работы в условиях инклюзивного образования.
Abstract. This article theoretically examines the psychological essence of
social tolerance in inclusive educational environments during adolescence, its
formation mechanisms, and the socio-psychological factors influencing its
development. The relevance of the study is determined by the need to respect
individual characteristics, abilities, and educational needs of all students and
establish equal relationships within inclusive education. The purpose of the research is to identify the psychological characteristics of adolescent social tolerance and contributing to its development. The study employs theoretical analysis of scientific literature, comparative analysis, generalization, and a systematic approach. The findings indicate that empathy, social acceptance, peer
cooperation, and psychological safety are important mechanisms in developing
tolerance. The theoretical conclusions have practical significance for improving
psychological and pedagogical support and fostering positive interpersonal
relationships in inclusive educational environments.
References
1. UNESCO. (1995). Declaration of principles on tolerance.
https://www.unesco.org/en/legal-affairs/declaration-principles-tolerance
2. UNESCO. (2017). A guide for ensuring inclusion and equity in education.
UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000248254
3. Allport, G. W. (1954). The nature of prejudice. Addison-Wesley.
4. Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict.
In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.), The social psychology of intergroup relations
(pp. 33–47). Brooks/Cole.
5. Pettigrew, T. F., & Tropp, L. R. (2006). A meta-analytic test of intergroup
contact theory. Journal of Personality and Social Psychology, 90(5), 751–783.
https://doi.org/10.1037/0022-3514.90.5.751
6. Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments
by nature and design. Harvard University Press.
7. https://www.scopus.com/pages/publications/105041520898?origin=resultsli
st
8. https://www.in-academy.uz/index.php/SI/article/view/53088

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
