O‘QITUVCHILARDA KASBIY STRESSNING YUZAGA KELISHIGA TA’SIR ETUVCHI INDIVIDUAL-PSIXOLOGIK OMILLAR
pdf

Keywords

kasbiy stress
pedagogik faoliyat
o‘qituvchi
psixoemotsional zo‘riqish
emotsional barqarorlik
kasbiy kuyish
stressga bardoshlilik
psixologik farovonlik
koping strategiyalar
kasbiy moslashuv

How to Cite

O‘QITUVCHILARDA KASBIY STRESSNING YUZAGA KELISHIGA TA’SIR ETUVCHI INDIVIDUAL-PSIXOLOGIK OMILLAR. (2026). FANLARARO ILMIY TADQIQOTLAR, 6, 35-42. https://doi.org/10.68571/0xr4jj91

Abstract

Annotatsiya. Mazkur maqolada o‘qituvchilarda kasbiy stressning namoyon
bo‘lishiga ta’sir etuvchi psixologik omillar, uning emotsional, kognitiv, fiziologik
va xulq-atvoriy xususiyatlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Pedagogik
faoliyat jarayonida yuzaga keladigan psixoemotsional zo‘riqish, kasbiy mas’uliyat,
ish yuklamasining ortishi, shaxslararo munosabatlardagi murakkabliklar hamda
kasbiy kuyish sindromining o‘zaro bog‘liqligi yoritiladi. Shuningdek,
o‘qituvchilarning stressga bardoshliligi, emotsional barqarorligi, psixologik
moslashuvchanligi va kasbiy motivatsiyasining stressni boshqarishdagi ahamiyati
asoslanadi. Kasbiy stressning salbiy oqibatlarini kamaytirish, pedagoglarning
psixologik farovonligini ta’minlash va ta’lim muassasalarida sog‘lom psixologik
muhitni shakllantirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.

Аннотация. В данной статье рассматриваются психологические
факторы, влияющие на проявление профессионального стресса у учителей, а
также анализируются его эмоциональные, когнитивные, физиологические и
поведенческие особенности. Раскрывается взаимосвязь психоэмоционального
напряжения, профессиональной ответственности, повышенной рабочей
нагрузки, сложностей межличностных отношений и синдрома
профессионального выгорания в педагогической деятельности. Особое
внимание уделяется роли стрессоустойчивости, эмоциональной стабильности,
психологической гибкости и профессиональной мотивации учителей в
преодолении профессионального стресса. На основе теоретического анализа
предлагаются научно-практические рекомендации, направленные на снижение негативных последствий профессионального стресса, обеспечение
психологического благополучия педагогов и формирование благоприятной
психологической среды в образовательных учреждениях.

Abstract. This article examines the psychological factors influencing the
manifestation of occupational stress among teachers and analyzes its emotional,
cognitive, physiological, and behavioral characteristics. It explores the
interrelationships between psycho-emotional strain, professional responsibility,
increased workload, interpersonal difficulties, and burnout syndrome in teaching
activities. Particular attention is paid to the role of stress resilience, emotional
stability, psychological flexibility, and professional motivation in managing
occupational stress among teachers. Based on a theoretical analysis, the article
provides scientific and practical recommendations aimed at reducing the negative
consequences of occupational stress, promoting teachers' psychological well-being,
and creating a supportive psychological environment in educational institutions.

pdf

References

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 11-maydagi PF-134-son «2022-2026-yillarda maktab ta’limini rivojlantirish bo‘yicha milliy dasturni tasdiqlash to‘g‘risida»gi Farmoni. Lex.uz.

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 26-maydagi PF-79-son «Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi hamda uning tizimidagi tashkilotlar faoliyatini samarali tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni. Lex.uz.

3. Selye, H. (1956). The Stress of Life. New York: McGraw-Hill.

4. Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, Appraisal, and Coping. New

York: Springer Publishing Company.

5. Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational Behaviour, 2(2), 99-113.

https://doi.org/10.1002/job.4030020205

6. Maslach, C., Schaufeli, W. B., & Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 52, 397-422.

https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397

7. Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. New York: W. H. Freeman.

8. Kyriacou, C. (2001). Teacher stress: Directions for future research. Educational Review, 53(1), 27-35. https://doi.org/10.1080/00131910120033628

9. World Health Organization. (2022). WHO Guidelines on Mental Health at Work. Geneva: WHO. https://www.who.int/publications/i/ite

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.