BIOLOGIYA TA’LIMIDA O‘QUVCHILARNING BILIM VA KOMPETENSIYALARINI BAHOLASHNI PEDAGOGIK KVALIMETRIYA VA ZAMONAVIY PSIXOMETRIK YONDASHUVLAR ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH
pdf

How to Cite

BIOLOGIYA TA’LIMIDA O‘QUVCHILARNING BILIM VA KOMPETENSIYALARINI BAHOLASHNI PEDAGOGIK KVALIMETRIYA VA ZAMONAVIY PSIXOMETRIK YONDASHUVLAR ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH. (2026). FANLARARO ILMIY TADQIQOTLAR, 4(4), 79-90. https://doi.org/10.68571/5y582795

Abstract

Annotatsiya. Mazkur maqolada biologiya ta’limida o‘quvchilarning bilim,
amaliy ko‘nikma va kompetensiyalarini baholash tizimini takomillashtirishning
nazariy va metodologik asoslari tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi biologiya
fanining mazmuniy va kognitiv xususiyatlarini hisobga olgan holda pedagogik
kvalimetriya, klassik test nazariyasi hamda zamonaviy psixometrik yondashuvlarni,
xususan, Rasch modelini integratsiyalashgan baholash tizimida uyg‘unlashtirishdan
iborat. Tadqiqotda ilmiy-metodik adabiyotlarni o‘rganish, qiyosiy va testologik
tahlil hamda psixometrik yondashuvlardan foydalanilgan. Tahlil natijalari biologiya
fanidan baholash amaliyotida topshiriqlarning mazmuniy reprezentativligi, kognitiv
murakkabligi, diskriminatsion xususiyatlari, distraktorlarning samaradorligi hamda
o‘lchash natijalarini interpretatsiya qilish bilan bog‘liq muammolar mavjudligini
ko‘rsatgan.
Maqolada biologik kompetensiyalarni diagnostika qilishga yo‘naltirilgan ko‘p
bosqichli kvalimetrik-psixometrik baholash modeli taklif etilgan. Mazkur model
baholash konstruktini aniqlash, test spetsifikatsiyasini ishlab chiqish, Bloom
taksonomiyasi asosida topshiriqlarni loyihalash, ekspert baholash, pilot sinovni
o‘tkazish, klassik test nazariyasi asosida dastlabki tahlil, Rasch modeli yordamida
psixometrik kalibrlash hamda natijalarni diagnostik interpretatsiya qilish
bosqichlarini qamrab oladi. Taklif etilgan yondashuv biologiya fanidan baholashni
faqat to‘g‘ri javoblar sonini aniqlash vositasi sifatida emas, balki o‘quvchilarning
biologik kompetensiyalarini valid va ishonchli diagnostika qilish tizimi sifatida
rivojlantirishga xizmat qiladi.

Аннотация. В статье анализируются теоретические и методологические
основы совершенствования системы оценивания знаний, практических
умений и компетенций учащихся в процессе обучения биологии. Цель
исследования заключается в интеграции педагогической квалиметрии,
классической теории тестов и современных психометрических подходов, в
частности модели Раша, в единую систему оценивания с учетом
содержательных и когнитивных особенностей биологии как учебного
предмета. В исследовании использованы методы анализа научнометодической литературы, сравнительного и тестологического анализа, а
также психометрические подходы. Результаты анализа свидетельствуют о
наличии в практике оценивания по биологии проблем, связанных с
содержательной репрезентативностью заданий, их когнитивной сложностью,
дискриминативными характеристиками, эффективностью дистракторов и
интерпретацией результатов измерения.
В статье предложена многоэтапная квалиметрическо-психометрическая
модель оценивания, ориентированная на диагностику биологических
компетенций учащихся. Данная модель включает определение конструкта
оценивания, разработку спецификации теста, проектирование заданий на
основе таксономии Блума, экспертное оценивание, проведение пилотного
тестирования, первичный анализ на основе классической теории тестов,
психометрическую калибровку с использованием модели Раша и
диагностическую интерпретацию полученных результатов. Предложенный
подход позволяет рассматривать оценивание по биологии не только как
средство определения количества правильных ответов, но и как систему
валидной и надежной диагностики биологических компетенций учащихся.

Abstract. This article analyzes the theoretical and methodological foundations
for improving the assessment system of students’ knowledge, practical skills, and
competencies in biology education. The purpose of the study is to integrate
pedagogical qualimetry, Classical Test Theory (CTT), and modern psychometric
approaches, particularly the Rasch model, into a comprehensive assessment system
that takes into account the content-specific and cognitive characteristics of biology
as a school subject. The study employs an analysis of scientific and methodological
literature, comparative and testological analysis, as well as psychometric
approaches. The findings indicate that current biology assessment practices involve
a number of challenges related to the content representativeness of test items,
cognitive complexity, item discrimination, distractor effectiveness, and the
interpretation of measurement results.
The article proposes a multi-stage qualimetric-psychometric assessment model
designed to diagnose students’ biological competencies. The model comprises the
identification of the assessment construct, development of test specifications, design
of assessment items based on Bloom’s taxonomy, expert evaluation, pilot testing,
preliminary analysis using Classical Test Theory, psychometric calibration through
the Rasch model, and diagnostic interpretation of the results. The proposed approach
contributes to transforming biology assessment from a mechanism focused solely on
determining the number of correct responses into a valid and reliable diagnostic
system for assessing students’ biological competencies.

pdf

References

**Copyright and Licensing Terms**

Authors retain the copyright to their published works.

Articles published in FANLARARO ILMIY TADQIQOTLAR are distributed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

This license permits unrestricted use, distribution, reproduction, and adaptation of the published material in any medium, provided that appropriate credit is given to the original author(s) and source, a link to the license is provided, and any changes made are indicated.

License: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/